Wat zorgt voor een succesvolle behandeluitkomst in de neuropsychologische revalidatie?

Sofie en Annette, twee jongvolwassen vrouwen met vergelijkbaar hersenletsel volgen eenzelfde neuropsychologisch revalidatieprogramma. Beide hebben een sterke wens om weer te kunnen werken. Ze willen de behandeling gebruiken om te leren hoe ze hierin beter kunnen omgaan met de concentratieproblemen en verminderde belastbaarheid. Allebei zetten ze zich hier gemotiveerd voor in. Een half jaar na de behandeling werkt Sofie alweer een behoorlijk aantal uren. Annette is voor de komende jaren 100% afgekeurd. Hoe kunnen uitkomsten zo verschillend  zijn?

Hersenletsel kan onder andere leiden tot veranderingen in denkfuncties, emoties en gedrag. Deze veranderingen hebben vaak verstrekkende gevolgen voor iemands dagelijks leven en functioneren in de maatschappij. Regelmatig zoeken mensen daarom hulp bij de problemen en beperkingen die ze ervaren tijdens het alledaagse leven, zoals bij sociale activiteiten en werk. Dit noemen we participatieproblemen. In mijn dagelijkse werk als psycholoog probeer ik samen met een team van een revalidatiearts, ergotherapeuten, psychomotore therapeuten, maatschappelijk werkenden en een cognitief trainer de behandeling zo goed mogelijk af te stemmen op de hulpvraag en doelen van onze revalidanten. Weliswaar doen we dit binnen ons neuropsychologisch revalidatieprogramma grotendeels met vaste behandelmodules, toch proberen we bij iedere revalidant de behandeling op maat te maken. Samen werken we daarmee aan het ultiem doel: iemand binnen diens mogelijkheden weer zo goed mogelijk laten functioneren in het dagelijks leven en de maatschappij.

Echter, alle wetenschappelijke richtlijnen, kennis, (werk)ervaring en inzet ten spijt, de ene keer lukt dat beter dan de andere keer. En juist deze waarneming houdt me al een tijdje bezig. Hoe kan dit en wat zijn factoren die een al dan niet succesvolle uitkomst van neuropsychologische revalidatie beïnvloeden? Tijd voor nader onderzoek!

Richtlijnen en kennis over de meest geschikte behandelaanpak van gevolgen van hersenletsel zijn vaak gebaseerd op gecontroleerde studies. Eén bepaalde behandelaanpak bij een groep patiënten wordt dan vergeleken met een controlegroep van soortgelijke patiënten. Hiermee proberen onderzoekers te achterhalen of de nieuwe aanpak effectief is. Soms blijkt het inderdaad een betere uitkomst op te leveren en vindt het z’n weg naar de praktijk. Echter, binnen de groep onderzochte patiënten is natuurlijk ook variatie. De ene patiënt boekt meer vooruitgang in de behandeling dan een ander, net als in de dagelijkse klinische praktijk. Om dit te kunnen begrijpen, bestuderen we nu alle studies over neuropsychologische revalidatie van de afgelopen 20 jaar. We willen achterhalen of er factoren zijn die de variatie in uitkomsten -op het gebied van activiteiten en participatie in het dagelijkse leven- binnen patiëntengroepen kunnen verklaren of zelfs kunnen voorspellen. 

Wetenschappelijk onderzoek geeft aanwijzingen dat factoren zoals emoties en gedachten over de klachten na hersenletsel, vermoeidheid, en coping stijlen (de manier waarop mensen met problemen en moeilijkheden omgaan) van invloed kunnen zijn op de uitkomst van een revalidatiebehandeling. Bij de patiënten die het neuropsychologische revalidatieprogramma “Brein in Beweging” in het revalidatiecentrum van de Sint Maartenskliniek volgen, nemen we daarom al enige tijd zowel voorafgaande aan de behandeling als (tot 12 maanden) na afloop van de behandeling vragenlijsten af. Op deze manier proberen we te onderzoeken of bovengenoemde factoren daadwerkelijk van invloed zijn op de behandeluitkomsten. Zo bleek Sofie qua coping in hoge mate sociale steun te zoeken en weinig te vermijden. Annette daarentegen kon zich behoorlijk door haar problemen in beslag laten nemen en de neiging hebben moeilijke dingen te vermijden. Zou dit het verschil in een terugkeer in werk tussen hen kunnen verklaren?

Hopelijk gaan beide studies (literatuuronderzoek en het volgen van revalidanten) leiden tot bruikbare inzichten. Het zou mooi zijn als we daarmee bijvoorbeeld voorafgaande aan een neuropsychologische revalidatiebehandeling, beter kunnen inschatten op welke specifieke kenmerken van een revalidant we de behandeling nog meer moeten afstemmen en waar precies het verbeterpotentieel ligt. Alles om dat ultieme doel zo goed mogelijk te bereiken: zo optimaal mogelijk functioneren in het dagelijks leven en de maatschappij! In een latere blog zal ik de bevindingen uit het onderzoek met jullie delen. 

Peter Smits is Klinisch Psycholoog en promovendus bij het Expertisecentrum Hersenletsel Limburg. Als Klinisch Psycholoog werkt hij in het revalidatiecentrum van de Sint Maartenskliniek in Nijmegen. Zijn promotieonderzoek richt zich op revalidant-specifieke factoren die de uitkomst van een neuropsychologische behandeling beïnvloeden.