Angst en vermijding na een hersenschudding: Kan exposuretherapie helpen?

U heeft zelf vast weleens ervaren hoe moeilijk het kan zijn om na een lange vakantie weer aan het werk te gaan. Misschien heeft u dan wel last van vermoeidheid of hoofdpijn na een volle en drukke werkdag. Of denk aan de eerste keer weer hardlopen na een spierblessure of botbreuk. Het is dan normaal om hardlopen spannend of moeilijk te vinden, en te merken dat uw conditie achteruit is gegaan. Angst en moeite ervaren bij het ondernemen van activiteiten na herstel is een normaal onderdeel van het herstelproces. Maar wat gebeurt er als deze symptomen langer aanhouden dan verwacht?

Wat is post-concussiesyndroom (PCS)?
Na een ongeval, zoals een sportblessure of een val van de trap, kan het zijn dat iemand een hersenschudding oploopt. Bij een hersenschudding worden de hersenen heen en weer geschud door een klap op het hoofd of van het lichaam. We noemen dit ook wel licht traumatisch hersenletsel. Voor de meeste mensen verdwijnen de bijbehorende klachten (zoals hoofdpijn, duizeligheid, vermoeidheid, stemmingsstoornissen, geheugen- en concentratieproblemen) binnen enkele dagen tot weken zonder dat een behandeling nodig is. Bij sommige mensen houden deze symptomen echter maanden of zelfs jaren aan. Dan is er sprake van het post-concussiesyndroom (PCS). Vaak zijn mensen met PCS klachten niet in staat om weer aan het werk te gaan of om hun dagelijks leven weer volledig op te pakken. Het is momenteel nog onduidelijk waarom sommige mensen PCS ontwikkelen en wat de beste behandeling is.

Onlangs is aangetoond dat PCS in stand kan worden gehouden door angstige gedachten over het functioneren en herstel van de hersenen (bijvoorbeeld "mentale activiteit zal leiden tot een verergering van mijn symptomen"). Deze angstige gedachten leiden vaak tot vermijdingsgedrag, waardoor mensen met deze gedachten hun dagelijkse bezigheden niet meer op durven te pakken.

Omdat je met het blote oog niet kunt zien wanneer de hersenen hersteld zijn, blijven mensen lang onzeker en kunnen zij klachten tijdens of na activiteiten (snel moe, hoofdpijn) verkeerd interpreteren als: “Dit is vast een teken dat er nog steeds schade is” en als gevolg daarvan dergelijke activiteiten gaan vermijden. Maar de kans is groot dat er wel degelijke sprake is van herstel en dat deze klachten een normaal onderdeel zijn van de terugkeer naar het dagelijkse leven. Je raakt bepaalde activiteiten namelijk vrij snel ontwend om te doen en als je ze weer oppakt, kosten ze in het begin de nodige moeite. Daar is niets mis mee, dat is heel gewoon. Bijvoorbeeld, na een tijd niet te hebben hardgelopen, zal de eerste keer weer voor aardig wat spierpijn en vermoeidheid zorgen. Door te blijven hardlopen, zal je uiteindelijk weer conditie en vertrouwen in jouw eigen lichaam opbouwen.

Wat kan er gedaan worden om mensen met PCS te helpen?
Om mensen met PCS te helpen, hebben wij bij het Expertisecentrum Hersenletsel Limburg (Universiteit Maastricht) een intensieve exposure therapie ontwikkeld. Onder begeleiding van een therapeut zoeken patiënten uit wat er gebeurt als ze de activiteiten die ze hebben vermeden toch gaan doen (= exposure). Ze onderzoeken of hun negatieve verwachtingen ook daadwerkelijk uitkomen (wat vaak niet het geval is). Op deze manier ontwikkelen ze weer vertrouwen in hun eigen lichaam en functioneren. Exposure therapie werkt heel goed bij angststoornissen. Het eerste onderzoek naar de effectiviteit van deze behandeling bij mensen met PCS is eveneens veelbelovend. We zetten daarom het onderzoek naar deze behandeling voort en verwachten dat het veel mensen met PCS zal kunnen helpen hun angsten te overwinnen en hun ‘oude’ dagelijks leven weer op te pakken.

Skye King is promovendus bij het Expertisecentrum Hersenletsel Limburg (Universiteit Maastricht). Ze doet onderzoek naar interventies voor het post-concussiesyndroom na hersenletsel.