Het is nooit te laat om te slapen

‘Iedereen vrij van diabetes’, ‘Maak ons eten weer gezond!’, ‘Jij en je hart’ – drie voorbeelden van campagneslogans over gezondheid die de afgelopen jaren de revue passeerden. Wat we niet vaak tegenkomen op posters in bushokjes zijn slogans als: ‘Het is nooit te laat om te slapen’.  Marilien Marzolla interviewt Jessica Bruijel, onderzoeker op het gebied van slaap en vermoeidheid na hersenletsel, over de negatieve effecten die slecht slapen op onze gezondheid kan hebben.

Slaap is belangrijk voor onze gezondheid. “Naast een verhoogde kans op diabetes, hartproblemen en somberheid, beïnvloedt slechte slaap ook je immuunsysteem”, vertelt Jessica. “Als je bijvoorbeeld een vaccinatie haalt en je hebt die nacht slechter geslapen, maak je minder antistoffen aan dan iemand die goed geslapen heeft”.

Na een ingrijpende gebeurtenis zoals het oplopen van hersenletsel slapen sommige mensen minder makkelijk. Juist door er in deze periode gezonde slaapgewoontes op na te houden, kunnen langdurige slaapproblemen mogelijk worden voorkomen. Maar een te grote nadruk leggen op het belang van slaap is ook niet goed, waarschuwt Jessica, want piekeren over slaap kan de slaapproblemen verergeren. “Er kan dan een vicieuze cirkel ontstaan, bijvoorbeeld wanneer iemand probeert te compenseren voor het slechte slapen door langer in bed te blijven liggen, of door overdag dutjes te doen. Dit kan de slaap steeds verder verstoren, want dan ben je ’s avonds minder moe en val je moeilijker in slaap, waarover je weer gaat piekeren”.

Tenzij er sprake is van een slaapstoornis of andere gezondheidsproblematiek, kun je veel bereiken met een goede slaaphygiëne. Daarbij is het vooral belangrijk om op vaste tijden te gaan slapen en op te staan. Wat ook kan helpen is om ‘s avonds geen koffie meer te drinken, een donkere en stille slaapkamer te hebben, en minder beeldschermen te gebruiken in de uren voordat je gaat slapen.

Om de bijbehorende gedachtepatronen en het piekeren te doorbereken bij bijvoorbeeld mensen met slaapproblemen na een hersenletsel, kijken neuropsychologen naar welke ideeën iemand heeft bij slaap. Veel mensen hebben gedachten zoals “als ik vannacht niet slaap, dan kan ik morgen niet meer functioneren”. Maar klopt dat wel? Als je terugdenkt aan de laatste keer dat je slecht sliep, was je toen de volgende dag echt compleet waardeloos en kon je niks meer? Meestal is dit niet helemaal het geval. Deze realisatie leidt vaak tot minder piekeren, en betere slaap.

Goed slapen gaat dus om een balans vinden tussen slaap serieus nemen, maar tegelijkertijd ook niet te veel wakker te liggen van een nachtje minder goed slapen. Jessica hoopt dat haar onderzoek ertoe bijdraagt dat slaap hoger op de agenda komt als het gaat om onze gezondheid. En dat we misschien wel, al dan niet na een goede nacht slaap, slogans als ‘het is nooit te laat om te slapen’ kunnen spotten in een bushokje.

Dr. Jessica Bruijel (links) is senior onderzoeker bij het Expertisecentrum Hersenletsel Limburg. In haar onderzoek focust zij zich op slaap en vermoeidheid na hersenletsel.

Marilien Marzolla (rechts) is promovendus bij het Expertisecentrum Hersenletsel Limburg (Maastricht University). Zij doet onderzoek naar prikkelverwerking bij mensen met een hersenletsel en is lid van de redactie van de EHL-blog Hersenkronkels.