‘Het’ zit tussen de oren

Seks hoort bij het leven. Maar hersenletsel kan dat wat eens vanzelfsprekend was flink veranderen. Hersenletsel grijpt in op het normale functioneren van de hersenen, en kan dus ook invloed hebben op seks.

Hoe zit dat precies? Het lichaam doorloopt tijdens seks een aantal fasen: je verlangt ernaar, je raakt opgewonden en je hebt daadwerkelijk seks, waarop eventueel een orgasme volgt. De hersenen spelen bij dit hele proces een heel belangrijke rol. Een hersenletsel kan dan ook leiden tot allerlei seksuele problemen in elk van deze fasen. Zo kan het verlangen naar seks, dat in de hersenen ontstaat, verstoord zijn. Er kan sprake zijn van problemen bij opwinding, waar ook een belangrijke rol voor de hersenen is weggelegd. En door lichamelijke beperkingen, ontstaan door het hersenletsel, zijn sommige handelingen misschien niet meer mogelijk. Maar veel mensen met hersenletsel weten dat niet.

Een voorbeeld uit de praktijk
Femke werd enkele jaren geleden door een auto geschept en raakte daardoor halfzijdig verlamd, en ervoer sindsdien seksuele problemen. Het ongeluk heeft haar veranderd. Ze werd angstig en onzeker. Wanneer haar partner toenadering zocht, vreesde Femke dat dit zou uitmonden in seks. En dat wilde ze juist voorkomen. Niet omdat ze hem niet aantrekkelijk meer vond, maar doordat ze niet vochtig genoeg werd, deed seks pijn. Ook was ze vaak gewoon te moe, en maakte haar verlamming de verschillende houdingen wat lastiger. Femke wist niet meer zo goed wat ze fijn vond en wat niet. En eigenlijk vond ze zichzelf ook niet meer echt de moeite waard. Ze kon geen pumps meer dragen en haar kleding moest vooral gemakkelijk zitten. Haar partner miste het contact, maar het lukte hem niet Femke daarvan te overtuigen.

Oefeningen
Femke en haar partner gingen aan de slag met oefeningen, waaruit al gauw bleek dat het beeld dat haar partner van haar had veel positiever was dan dat ze dacht. Bovendien ervoer ze welke aanrakingen ze nu prettig vond en welke niet. Ze ontdekten beiden wat ze fijn vonden en doordat Femke hierdoor zag dat niet elk fysiek contact direct tot seks leidde, lukte het haar ook wat beter om te ontspannen.

Nu moest de zin in seks nog terugkomen. En die kun je maken; zin komt namelijk niet zomaar uit de lucht vallen. Ze planden vaker tijd voor elkaar. Kaarsjes aan, zwoel muziekje op en een lekker glaasje wijn erbij. Soms keken Femke en haar partner een erotische film. Vanwege de vermoeidheid moesten ze alles wat beter plannen, waardoor ze in eerste instantie vonden dat de spontaniteit verloren ging. Maar het is een cliché dat seks spontaan moet gebeuren en ook alleen maar ‘s avonds kan.

Taboe doorbreken
Terwijl je deze column leest, hebben miljoenen mensen op de wereld seks. Voor hun plezier, om zich voort te planten en zelfs voor hun werk. En terwijl het zo’n belangrijk deel uitmaakt van ons leven, is praten over seks nog steeds een taboe. Ook hulpverleners ervaren een drempel het gesprek aan te gaan. Het is belangrijk om die taboes te doorbreken, want het zou zomaar eens een relatie zoals die van Femke kunnen redden.

Priscilla Janssen werkt als ambulant begeleider en consulente seksuele gezondheid en intimiteit bij SGL. Ze vindt het belangrijk om seksualiteit meer in de openheid te brengen, zodat cliënten zich vrijer voelen om vragen te stellen of problemen aan te kaarten. Ze staat cliënten bij met hun vragen over seksualiteit en intimiteit en ondersteunt collega’s bij deze gesprekken.