Opnieuw leren fietsen

Ouderen krijgen vaker ongelukken met e-bikes. Hebben ze wel voldoende geoefend voordat ze op een e-bike stappen?

Laatst werd ik bijna van mijn fiets gereden door een e-biker, die een scherpe bocht verkeerd inschatte. Blijkbaar vergiste hij zich in de snelheid waarmee hij de bocht inging. Hij kwam op mijn weghelft en moest vol op de rem om mij niet te raken.

Hoge snelheid
Het tempo waarmee mensen zich op een e-bike verplaatsen stelt hoge eisen aan hun reactie- en opmerkingsvermogen. Voor ouderen wordt het moeilijker om vergissingen op tijd te corrigeren door te remmen of bij te sturen. Op een e-bike hebben ze door hun vaart nog minder tijd om te reageren.

Vaak is bij ongelukken met e-bikes geen ander verkeer bij betrokken. Dan is afleiding vaak de oorzaak. Zelf ben ik wel eens boven op een geparkeerde auto gereden toen ik 16 was, en na een lastig examen naar huis fietste. Ik was diep in gedachten en kon de situatie niet op tijd goed inschatten. Ouderen merken nog minder snel belangrijke signalen op in het verkeer, en reageren trager.

Overcapaciteit
Ons brein kan bij voldoende aandacht meer dan genoeg informatie tegelijkertijd aan. Hersenen hebben zelfs een zekere overcapaciteit: daarmee kun je in bijzondere situaties, bijvoorbeeld bij gevaar, er even een ‘tandje bij zetten’.

Als je ouder wordt neemt deze reserve af en kost het meer tijd om aandacht te sturen en de informatie die binnenkomt te vertalen naar een reactie. Dat wordt vooral duidelijk in onoverzichtelijke verkeerssituaties. Oudere mensen hebben dat zelf niet altijd in de gaten. Pas op het moment dat er een snelle reactie van je gevraagd wordt merk je: daar ga ik…. Op een e-bike heb je dan wel een probleem, want door je vaart kan de klap hard aankomen.

Jong geleerd
Fietsen op een snelle en zware e-bike vraagt om andere vaardigheden dan rijden op een gewone fiets, zeker wanneer je alweer een tijdje niet meer gefietst hebt. Sturen verleer je niet zo snel, maar oefening kan zinvol zijn bij zaken als: hoe beweeg ik me veilig voort in dat drukke verkeer, met al die indrukken, al die dingen waar je steeds op moet letten. Overstappen naar een e-bike vraagt eigenlijk dat men opnieuw leert aanvoelen wat veilig is.

Daarnaast zijn verschillen in snelheid van andere fietsers groter dan vroeger. Het is moeilijker geworden om in te schatten hoelang het duurt voordat een tegenligger bij jou is, en of je bijvoorbeeld voor die tijd nog kunt afslaan. Wat je hebt geleerd als jonge fietser moet opnieuw worden bijgesteld. 

Je veilig voortbewegen in het verkeer wordt door oefening uiteindelijk geautomatiseerd. Van tevoren oefenen met een e-bike in een veilige omgeving is dus belangrijk. Ouderen kunnen dat nog steeds prima leren, ze hebben daar enkel wat extra tijd voor nodig. Het EHL heeft onlangs een folder uitgegeven vol met praktische tips voor oudere e-bikers: een aanrader.

Goed voor je brein
Fietsen is natuurlijk heel gezond, ook op een e-bike. Je traint daarmee je hart en je brein. Dat houdt je hersenreserve in een goede conditie. Maar wanneer je brein schade oploopt door een val van de fiets kun je daar lang last van blijven houden. Neem dus even de tijd om opnieuw te leren fietsen met je nieuwe e-bike, zodat je nog lang van je gezondheid kunt blijven genieten!

Martin van Boxtel is arts en verouderingsonderzoeker. Hij is als universitair hoofddocent verbonden aan de vakgroep Psychiatrie en Neuropsychologie van de Universiteit in Maastricht.