Wat zit er tussen je oren? Daar blijven we over nadenken!

Onze hersenen sturen ons gedrag aan. Maar ook hoe we ons voelen. En over dat gedrag en die gevoelens kunnen we nadenken. Dat maakt ons menselijk.  Gedachten en gevoelens hebben we niet altijd onder controle, en soms is dat heel fijn, maar soms is dat ook lastig.

Als we ergens blij van worden, laat ons lichaam dat weten. Zo krijg je vlinders in je buik als je verliefd bent of je gelukkig voelt, en vloeien er tranen van geluk bij bijzondere momenten. De slappe lach gaat ook nogal eens gepaard met tranen. Een enkeling doet het zelfs in zijn broek van het lachen. Sommige mensen gaan blozen als ze een complimentje krijgen. Ik krijg weleens te horen dat ik ‘straal’. Dan is er een soort twinkeling in mijn ogen te zien waardoor anderen concluderen dat ik blij en enthousiast ben.

Er bestaat ook een minder prettige kant van deze lichamelijke reacties op emoties. Als je ergens van schrikt, vliegt je hart naar je keel, trek je wit weg, staat het zweet in je handen of krijg je buikpijn. Bij sommige mensen trilt de stem of slaat deze over als ze stress ervaren, bijvoorbeeld bij het geven van een speech. Rode vlekken in de nek zijn dan ook niet vreemd. Zelf krijg ik koude handen en vuurrode wangen als ik stress ervaar.

Met deze lichamelijke reacties – positief en negatief – laten onze hersenen zien hoe we ons voelen. Dergelijke reacties zijn heel normaal en kunnen van persoon tot persoon verschillen. Als ons lichaam langdurig signalen afgeeft van angst of stress, gaan we zoeken naar oorzaken. Vaak is er dan een verband te vinden met een eerder doorgemaakte ziekte of ongeval. ‘Sinds ik dat ongeluk heb gehad, voel ik me niet goed’.  En dat klopt natuurlijk want onze gevoelens bedriegen ons niet. Maar onze gedachten daarover misschien wel. Als je op je hoofd viel in een stressvolle periode in je leven, kan de val de druppel zijn om je volledig uit balans te krijgen. Nog een stressvolle gebeurtenis erbij! In zo’n geval kan het helpen om al die stressfactoren eens op en rijtje te zetten en na te gaan welke andere gebeurtenissen, naast de val, ervoor zogen dat je je voelt zoals je je voelt.

Als artsen zeggen dat ze geen afwijkingen in je hersenen kunnen vinden en dat het probleem tussen je oren zit, hebben ze gelijk vanuit medisch perspectief. Maar dat iets tussen je oren ziet, betekent niet dat het niet waar is of dat het je eigen schuld is. Het betekent dat er mogelijk niets kapot is in je hersenen maar dat je lichaam signalen afgeeft van (langdurige) angst of stress. Met die gedachte kun je op zoek gaan naar andere oorzaken voor hoe je je voelt. Wie weet kom je dan ook weer vlinders tegen.

Caroline van Heugten is hoofd van het Expertisecentrum Hersenletsel Limburg en hoogleraar neuropsychologie aan Maastricht University