Wanneer ben je gezond?

Gezondheid is belangrijk. Veel mensen zijn vaak bezig met bijvoorbeeld voeding en beweging om gezond te blijven, of om hun gezondheid te verbeteren. Maar wat betekent gezondheid? Is het de afwezigheid van ziekte, of is het meer dan dat?

Het liefst helpen we hersenaandoeningen de wereld uit. ‘Geef voor gezonde hersenen voor iedereen’ kopt een paginagrote advertentie in de krant begin februari. Het is de collecteweek van de Hersenstichting. Tijdens deze collecteweek halen vele vrijwilligers online of met een collectebus geld op. Ook dit jaar weer met succes, er werd ruim 1,2 miljoen euro opgehaald. De campagne vraagt aandacht voor hersenaandoeningen en maakt belangrijk onderzoek mogelijk naar de oorzaken en gevolgen van hersenaandoeningen. ‘Gezonde hersenen’, het zette me aan het denken. Want wat betekent dat? Zijn mensen met dementie, de ziekte van Parkinson of mensen met hersenletsel dan niet gezond?

Binnen de geneeskunde is een andere manier van kijken naar gezondheid in opkomst: positieve gezondheid. Machteld Huber ontwikkelde deze bredere kijk op gezondheid, waarbij het uitgangspunt is dat gezondheid meer is dan de afwezigheid van ziekte. Naast lichaamsfuncties spelen ook mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen in de maatschappij en dagelijks functioneren een rol in hoe iemand diens gezondheid ervaart. Zo verplaats je de aandacht van de ziekte naar de mens zelf, naar wat iemand zelf belangrijk vindt en hoe behandeling hierop kan worden afgestemd.

Ook binnen de psychologie zien we dat klachten zoals sombere gevoelens op deze manier benaderd kunnen worden. De uitkomst van een psychologische behandeling hoeft immers niet per definitie de vermindering van deze sombere gevoelens te zijn. In plaats van het verminderen van klachten kan ook het omgaan met klachten centraal staan.

Zo doe ik binnen het EHL onderzoek naar de effectiviteit van Acceptance and Commitment Therapy (ACT) bij mensen met een hersenletsel. ACT is een gedragstherapie die mensen leert om op een flexibele manier met klachten of obstakels om te gaan, in plaats van ertegen te vechten, zodat er meer tijd en energie overblijft voor wat er echt belangrijk en waardevol is in het leven. De klachten of obstakels veranderen niet, maar de invloed ervan wordt op deze manier minder groot: het gaat bij ACT om een toename in waardevolle activiteiten en het verhogen van psychologische veerkracht.

Je kan je dus gezond voelen ondanks lichamelijke of psychologische klachten. Natuurlijk zijn beide belangrijk voor hoe we ons voelen en blijven wij onderzoek doen naar hoe we ze het beste kunnen behandelen. Maar deze klachten zijn  niet het hele verhaal als het gaat om gezondheid. Ook met een hersenaandoening kun je je veerkrachtig voelen, meedoen in de maatschappij, waardevolle activiteiten ondernemen en dus gezond zijn. 'Iedereen gezonde hersenen’ is een belangrijk streven. Tot dat is gelukt zetten we ons ook in voor de gezondheid van iedereen met een hersenaandoening.

Johanne Rauwenhoff is promovendus bij het Expertisecentrum Hersenletsel Limburg (Maastricht University). Zij doet onderzoek naar Acceptance and Commitment Therapy  bij mensen met een hersenletsel.